श्री महाभारत  »  पर्व 6: भीष्म पर्व  »  अध्याय 9: भारतवर्षकी नदियों, देशों तथा जनपदोंके नाम और भूमिका महत्त्व  »  श्लोक 58-65
 
 
श्लोक  6.9.58-65 
अथापरे जनपदा दक्षिणा भरतर्षभ।
द्रविडा: केरला: प्राच्या भूषिका वनवासिका:॥ ५८॥
कर्णाटका महिषका विकल्पा मूषकास्तथा।
झिल्लिका: कुन्तलाश्चैव सौहृदा नभकानना:॥ ५९॥
कौकुट्टकास्तथा चोला: कोङ्कणा मालवा नरा:।
समङ्गा: करकाश्चैव कुकुराङ्गारमारिषा:॥ ६०॥
ध्वजिन्युत्सवसंकेतास्त्रिगर्ता: शाल्वसेनय:।
व्यूका: कोकबका: प्रोष्ठा: समवेगवशास्तथा॥ ६१॥
तथैव विन्ध्यचुलिका: पुलिन्दा वल्कलै: सह।
मालवा बल्लवाश्चैव तथैवापरबल्लवा:॥ ६२॥
कुलिन्दा: कालदाश्चैव कुण्डला: करटास्तथा।
मूषका: स्तनबालाश्च सनीपा घटसृंजया:॥ ६३॥
अठिदा: पाशिवाटाश्च तनया: सुनयास्तथा।
ऋषिका विदभा: काकास्तङ्गणा: परतङ्गणा:॥ ६४॥
उत्तराश्चापरम्लेच्छा: क्रूरा भरतसत्तम।
यवनाश्चीनकाम्बोजा दारुणा म्लेच्छजातय:॥ ६५॥
 
 
अनुवाद
हे भरतश्रेष्ठ! अब दक्षिण के अन्य जनपदों का वर्णन सुनो-द्रविड़, केरल, पूर्वी, भूषिका, वनवासी, कर्नाटक, महिसाका, विकल्प, मूषक, झिल्लिक, कुन्तल, सौहृद, नभकानन, कौकुट्टक, चोल, कोंकण, मालव, नारा, सामंगा, कारक, कुत्ता, अंगारा, मारिशा, ध्वजिनी, उत्सव-शंकेत, त्रिगर्त, शाल्वसेनी। व्यूक, कोकबक, प्रोस्थ, सामवेगवासा, विंध्यचूलिका, पुलिंद, वक्ला, मालव, बल्लव, अपरबल्लव, कुलिंद, कालद, कुंडल, कराटा, मूषक, स्तन-बाल, सनिप, घट, सृंजय, अथिद, पशिवत, तनय, सुनय, ऋषिका, विदभ, काक, तंगान, परतंगन, उत्तरा और क्रूर अपर्मलेच्छ, यवन, चीन और भयानक वह स्थान जहाँ लोग म्लेच्छ जाति का निवास स्थान कम्बोज है। 58-65.
 
O best of the Bharatas! Now listen to the description of the other districts of the south- Dravida, Kerala, the eastern, Bhushika, the forest dwellers, Karnataka, Mahisaka, Vikalpa, the mouse, Jhillik, Kuntala, Sauhrida, Nabhakanan, Kaukuttaka, Chola, Konkan, Malava, Nara, Samanga, Karaka, Dog, Angara, Marisha, Dhwajini, Utsava-Shanket, Trigarta, Shalvaseni, Vyuka, Kokabak, Proshtha, Samavegavasa, Vindhyachulika, Pulinda, Vakla, Malava, Ballava, Aparballava, Kulinda, Kalada, Kundala, Karata, mouse, breast-hair, Sanip, Ghat, Srinjaya, Athid, Pashivata, Tanaya, Sunaya, Rishika, Vidhabha, Kaka, Tangana, Paratangana, Uttara and the cruel Aparmlechha, Yavana, China and the terrible The place where people of mleccha caste live is Kamboja. 58-65.
 
 समीक्षित और संदर्भानुकूल अनुवाद (Contextual Translation)